آزمون نهایی فارسی ۳ — ۲۳ تیر ۱۴۰۵
برای دیدن پاسخ هر سؤال، روی کادر «پاسخ» بزنید.
قلمرو زبانی (۷ نمره)
1-املای درست واژه را از داخل کمانک انتخاب کنید.
- الف)تا بتوانم با صدای (رسا / رثا) و بیان روشن درس دستور را که بدان دشواری بود، از بر بخوانم.
- ب)سر زانوهای شلوارش که از بس شسته بودند، به قدر یک وجب (خرد / خورد) رفته بود.
- ج)چو او را بدیدند (برخاست / برخواست) غو که آمد ز آتش برون شاه نو
2-در گروه کلمات زیر، سه نادرستی املایی به کار رفته است؛ درست آن‌ها را بنویسید. ملتفت و آگاه – اعراز و روی‌گردانی – کازیه و جاکاغذی – غایت القسوای خود – حیثیت و آبرو – یقما و تاراج
3-در هر یک از موارد زیر، یک نادرستی املایی وجود دارد؛ شکل درست آن را بنویسید.
- الف)تا وارهی از دم سطوران وین مردم نحس دیو مانند
- ب)صدای محیب آن، صدای کودکانه امّا خشک کلاش را در خود هضم می‌کرد.
4-معنای واژهٔ «گشاده‌دستی» در عبارت «تو نیز تیرانا! گشاده‌دستی و کرامت را از درختان میوه‌دار بیاموز.» با کدام واژه در بیت زیر برابر است؟ همه عزّی و جلالی، همه علمی و یقینی همه نوری و سروری، همه جودی و جزایی
5-عبارت «حالتی که در آن، احساس بیگانگی و ملاحظه و رودربایستی نباشد.» توضیح واژهٔ ................ است.
- الف)مفرّح
- ب)مسرور
- ج)انبساط
- د)دمساز
6-معنی واژه‌های مشخص‌شده را بنویسید.
- الف)از کُربت جورش راه غربت گرفتند.
- ب)سورت سرمای دی بیدادها می‌کرد
7-در کدام گزینه «تا» حرف ربط (پیوند) وابسته‌ساز است؟
- الف)گفت: «می‌باید تو را تا خانهٔ قاضی برم»
- ب)گفت: «تا داروغه را گوییم، در مسجد بخواب»
- ج)برو جلو دیگه؛ بروا دو تا تکبیر دیگه بگی کار تمومه.
8-زمان دقیق فعل مشخص‌شده را بنویسید. اگر کوه آتش بود بسپَرم ازین تنگ خوار است اگر بگذرم
9-واژهٔ مشخص‌شده در جملهٔ «عشق از بهر این معنی فرض راه آمد.» با کدام واژه در بیت زیر، دارای نقش دستوری یکسان است؟ بنده همان به که ز تقصیر خویش عذر به درگاه خدای آورد
10-کاربرد معنایی فعل «شد» را در ابیات زیر بررسی کنید.
- الف)صد تیغ جفا بر سر و تن دید یکی چوب تا شد تهی از خویش و نی‌اش نام نهادند
- ب)چو پیش پدر شد سیاووش پاک نه دود و نه آتش نه گرد و نه خاک
11-با توجه به ابیات و عبارات زیر، جاهای خالی را کامل کنید.
- الف)در عبارت «ولی اینکه همان دم شناخته باشیدم، مطمئن نیستم.» نقش ضمیر پیوسته ................ است.
- ب)در جملهٔ «مصطفی با لباس تازه و جوراب و کراوات ابریشمی ممتاز و پوتین جیر براق خرامان مانند طاووس مست وارد شد.» نشانهٔ «ان» در واژهٔ مشخص‌شده بر مفهوم ................ دلالت دارد.
- ج)در بیت «درنیابد حال پخته هیچ خام / پس سخن کوتاه باید والسّلام» ترکیبِ ................ یک ترکیب وصفی است.
- د)در بیت «بنواخت ز خشم بر فلک مشت / آن مشت تویی تو ای دماوند» واژهٔ ................ دارای نقش تبعی است.
12-با توجه به بیت «دیروز اگر سوخت ای دوست، غم برگ و بار من و تو امروز می‌آید از باغ، بوی بهار من و تو»
- الف)جملهٔ پایه (هسته) را مشخص کنید.
- ب)نقش دستوری واژهٔ «غم» چیست؟
13-در عبارت زیر، وابستهٔ وابسته را بیابید و نوع آن را مشخص کنید. آن عالم پُرشگفتی و راز، سرایی سرد و بی‌روح شد، ساختهٔ چند عنصر!
14-در کدام گزینه ساختار دستوری زبان کهن دیده می‌شود؟
- الف)بر درختی که به زیرش ایستاده بود / و بر آن بر تکیه داده بود
- ب)رو به یال و چشم او مالید ... / مرد نقّال از صدایش ضجّه می‌بارید
15-با توجه به عبارت زیر، به پرسش‌ها پاسخ دهید. بوی غاز چنان مستش کند که دامنش از دست برود، ولی خیر، الحمدالله هنوز عقلش به‌جا و سرش توی حساب است.
- الف)نوع حرف «و» چیست؟
- ب)یک جمله با الگوی «نهاد + مفعول + مسند + فعل» بیابید.
قلمرو ادبی (۵ نمره)
16-«م. سرشک» نام هنری (تخلّص) کدام شاعر است؟
- الف)سلمان هراتی
- ب)محمدرضا رحمانی
- ج)میرزا حبیب خراسانی
- د)محمدرضا شفیعی کدکنی
17-درستی و نادرستی عبارت‌های زیر را مشخص نمایید.
- الف)نویسندهٔ کتاب «سانتاماریا» فریدریش شیللر است.
- ب)سرودهٔ «هوا را از من بگیر، خنده‌ات را نه!» اثر پابلو نرودا است.
- ج)محمدتقی بهار و عارف قزوینی از سرایندگان غزل اجتماعی هستند.
18-بخش‌های مشخص‌شده در موارد زیر، نشان‌دهندهٔ کدام آرایهٔ ادبی است؟
- الف)آنجا که شما نشسته بودید جای برافروختن روشنی نبود.
- ب)گفت: «آگه نیستی کز سر درافتادت کلاه» گفت: «در سر عقل باید، بی‌کلاهی عار نیست!»
- ج)رخش رخشنده / با هزاران یادهای روشن و زنده ... / گفت در دل: «رخش! طفلک رخش! آه»
19-هر یک از آرایه‌های ادبی ستون «ب» مربوط به کدام مورد از ستون «الف» است؟ (یک مورد آرایهٔ ادبی اضافی است.) ستون «ب»: ۱. تشخیص – ۲. اسلوب معادله – ۳. تکرار – ۴. تلمیح ستون «الف»:
- الف)شانه می‌آید به کار زلف در آشفتگی آشنایان را در ایّام پریشانی بپرس
- ب)آن کسی را که در این ملک، سلیمان کردیم ملت امروز یقین کرد که او اهرمن است
- ج)این گونه است که عشق جاودانی همواره معشوق را جوان می‌بیند.
20-با توجه به اشعار زیر، جاهای خالی را کامل کنید.
- الف)در بیت «چون بتابد آفتاب معرفت / از سپهر این ره عالی صفت» واژهٔ ................ مشبّه‌به است.
- ب)در سرودهٔ زیر، شاعر با استفاده از آرایهٔ ادبی ................ پرچم کشور خود را به تصویر کشیده است. خنده‌ات را می‌خواهم / چون گلی که در انتظارش بودم / گل آبی، گل سرخِ کشورم که مرا می‌خواند.
21-در هر یک از موارد زیر، کدام آرایهٔ ادبی داخل کمانک دیده نمی‌شود؟
- الف)دیروز در غربت باغ من بودم و یک چمن داغ امروز خورشید در دشت، آیینه‌دار من و تو (جناس ناهمسان – تشبیه – تلمیح)
- ب)آن باغ پر از گل‌های رنگین و معطّر شعر و خیال و الهام و احساس در سَموم سرد این عقل بی‌درد و بی‌دل پژمرد. (متناقض‌نما – ایهام – استعاره)
22-در بیت زیر کدام دلیل شاعرانه سبب خلق آرایهٔ ادبی حسن تعلیل شده است؟ تا چشم بشر نبیندت روی بنهفته به ابر چهرِ دلبند
23-کدام گزینه، تکمیل‌کنندهٔ بیت زیر است؟ از دوردست می‌رسد آیا کدام پیک؟ ................................
- الف)ای مسلم شرف به کجا می‌کنی نگاه
- ب)ای روضهٔ مجسّم گودال قتلگاه
24-مصراع دوم بیت زیر را کامل کنید. ترسم تو را ببیند و شرمندگی کشد یوسف، بگو که ................................
25-بیت زیر را کامل کنید. ................................ بود لبریز از عشقت وجودم؛ میهن ای میهن!
قلمرو فکری — الف) درک مطلب (۴ نمره)
26-در عبارت زیر منظور از قسمت مشخص‌شده چیست؟ شگفتا که نگاه‌های لوکس مردم آسفالت‌نشین شهر، آن را کهکشان می‌بینند و دهاتی‌های کاهکش کویر، شاهراه علی، راه مکّه!
27-شاعر در بیت زیر، توانایی اندیشهٔ آدمی را به چه امری وابسته دانسته است؟ اگر لطف تو نبود پرتوانداز کجا فکر و کجا گنجینهٔ راز؟
28-مفهوم متفاوت واژه‌های مشخص‌شده در ابیات زیر را بنویسید.
- الف)آتش است این بانگ نای و نیست باد هر که این آتش ندارد، نیست باد
- ب)شو منفجر ای دل زمانه وان آتش خود نهفته مپسند
29-واژهٔ «خضر» در بیت زیر با مفهوم نمادین کدام پرنده در داستان سیمرغ یکسان است؟ آیین طریق از نفس پیر مغان یافت آن خضر که فرخنده‌پی‌اش نام نهادند
- الف)سیمرغ
- ب)هدهد
- ج)طاووس
- د)باز
30-هر یک از ابیات زیر یادآور کدام وادی از هفت وادی است؟
- الف)من که هر آنچه داشتم اول ره گذاشتم حال برای چون تویی اگر که لایقم بگو
- ب)محو او گشتند آخر بر دوام سایه در خورشید گم شد والسّلام
31-اخوان ثالث در سرودهٔ زیر، چه نوع شعری را پوچ و بی‌ارزش می‌داند؟ «این عیار مهر و کین مرد و نامرد است / بی‌عیار و شعر محض و خوب و خالی نیست / هیچ – همچون پوچ – عالی نیست»
32-هر یک از مفاهیم داخل کمانک مربوط به کدام یک از ابیات زیر است؟ (یک مفهوم اضافی است) (بی‌قراری و شوق، شرط رسیدن به عشق – آرامش خاطر در عین نیازمندی – رازداری و سکوت عارفانه – اظهار نیازمندی و فقر – ترک آسایش شرط رسیدن به کمال)
- الف)این مدعیان در طلبش بی‌خبران‌اند کان را که خبر شد خبری باز نیامد
- ب)می‌تواند حلقه بر در زد حریم حُسن را در رگ جان، هر که را چون زلف، پیچ و تاب هست
- ج)خواب و خورت ز مرتبهٔ خویش دور کرد آن‌گه رسی به خویش که بی‌خواب و خور شوی
- د)با آنکه جیب و جام من از مال و می تهی است ما را فراغتی است که جمشید جم نداشت
33-شاعر در مصراع دوم بیت زیر، مخاطب را به چه چیزی ترغیب می‌کند؟ چون رود امیدوارم، بی‌تابم و بی‌قرارم من می‌روم سوی دریا، جای قرار من و تو
34-در متن زیر چرا نویسنده، حکومت موسولینی را «دولت مستعجل» می‌خواند؟ آخرین چراغ امپراتوری روم را موسولینی روشن کرد که چند صباحی تا حبشه و قلب آفریقا نیز پیش راند امّا همه می‌دانیم که «دولت مستعجل» بود.
قلمرو فکری — ب) معنی و مفهوم (۴ نمره): در ابیات و عبارات زیر، قسمت‌های مشخص‌شده را به نثر ساده و روان بنویسید.
35-همّت از باد سحر می‌طلبم گر ببرد خبر از من به رفیقی که به طَرَف چمن است
36-هر کسی از ظنّ خود شد یار من از درون من نجست اسرار من
37-بلکه همواره عشق قدیم را موضوع صحیفهٔ شعر خود می‌گرداند
38-خندهٔ تو / برای دستان من / شمشیری است آخته
39-از این بوستان که بودی، ما را چه تحفه کرامت کردی؟
40-گفت: «دیناری به پنهان و خود را وارهان» گفت: «کار شرع، کار درهم و دینار نیست»
41-عشق، هر کسی را به خود راه ندهد و به همه جایی مأوا نکند و به هر دیده روی ننماید.
42-که هر چند فرزند هست ارجمند دل شاه از اندیشه یابد گزند
43-شیرمردی باید این ره را شگرف زان که ره دور است و دریا ژرف ژرف
44-تنها همان رتبه‌های بالا را وعده بگیر و مابقی را نقداً خط بکش و بگذار سماق بمکند.