آزمون نهایی فارسی ۲ — ۲۲ تیر ۱۴۰۵
برای دیدن پاسخ هر سؤال، روی کادر «پاسخ» بزنید.
قلمرو زبانی (۷ نمره)
1-معنی واژهٔ مشخص‌شده را بنویسید. معیار دوستان دغل روز حاجت است قرضی به رسم تجربه از دوستان طلب
2-واژهٔ مشخص‌شده در عبارت «مادرم شماتتم می‌کرد، می‌گفت: «به شتر افسارگسیخته می‌مانی؛ شلخته و هردم بیل و هپل و هپو هستی.»» معادل معنایی کدام واژه در عبارت زیر است؟ شاگردان از تغییر رفتار مولانا خشمگین شدند و به سرزنش او پرداختند.
3-در عبارت‌های «الف» و «ب» دو واژه مترادف وجود دارد. آن‌ها را بنویسید.
- الف)مشاهدهٔ صحنه‌های ناب و توفندگی فرزندان میهن، برای رویارویی با دشمن، شاهزادهٔ جوان را به وجد می‌آورد و دلش را برای تحقق آرمان‌های ملّی‌اش استوار و امیدوار می‌کرد.
- ب)یک روز آن‌ها را جمع کردم و تصمیمم را برایشان گفتم؛ با خوشحالی پذیرفتند و گفتند: «ما هم دوست داریم مثل بقیه، خودمان برای خانواده‌مان نامه بنویسیم.»
4-کدام گزینه معادل معنایی واژهٔ مشخص‌شده نیست؟ در ناحیت کشمیر مُتَصَیَّدی خوش و مرغزاری نُزه بود که از عکسِ ریاحینِ او پرِ زاغ چون دُمِ طاووس نمودی.
- الف)باصفا
- ب)خوش آب و هوا
- پ)خرّم
- ت)بزرگ
5-املای درست واژه را از داخل کمانک انتخاب کنید.
- الف)با یکدیگر عهد کنیم هرچه در آینده برای ما پیش آید، جانب دوستی را نگاه داشته، از کمک به یکدیگر (فروگزاری / فروگذاری) ننماییم.
- ب)آن یکی مُمِدّ (حیات / حیاط) است، این یکی مُفرّح ذات.
6-در کدام عبارت، نادرستی املایی وجود دارد؟ درست آن را بنویسید.
- الف)با چرتکه‌اندازانِ بَدنهاد رو به‌رو هستید امّا آنجا با قلب‌هایتان، با خلوصتان، با طهارتتان، تسلیمِ تسلیم با خدا روبه‌رو شوید.
- ب)سپس در لباس خالیگری چالاک، خورش‌های حیوانی را به او می‌خوراند و خوی بد را در او می‌پرورد.
7-در هر عبارت، املای یک واژه نادرست است؛ درست آن را بنویسید.
- الف)خاک در کمال مزلّت و خواری، با حضرت عزّت و کبریایی، چندین ناز می‌کند.
- ب)گنجه با واپسین رمق‌هایش، زیر سقفی از دود و غبار نفس می‌کشید. دیری نگذشت پرچم روس‌ها در خاک آغشته به خونِ بی‌گناهان، به احتزاز درآمد.
- پ)چندین درخت نامور که خدای عَزّوجَل آفریده است و برومند، هیچ یک را آزاد نخوانده‌اند؛ مگر سرو را که سمره‌ای ندارد. در این چه حکمت است؟
- ت)بر مصطفی بهر رخصت دوید / از او خاست دستوری امّا ندید
8-رابطهٔ معنایی تضمّن در کدام گزینه آمده است؟
- الف)بوته و پالیز
- ب)صِلَت و جایزه
- پ)جال و دام
- ت)نفیر و فریاد
9-اولین جملهٔ معلومِ زیر را به جملهٔ مجهول تبدیل کنید. و دیگر روز، رُقعتی نبشت به امیر و حال باز نمود و زَر باز فرستاد.
10-نقش دستوری واژگان مشخّص‌شده را بنویسید.
- الف)موش را زبرا نام بود؛ با دهای تمام و خرد بسیار.
- ب)برداشته دل ز کار او بخت / درماند پدر به کار او سخت
11-در شعر زیر، نوع پیوندها (هم‌پایه‌ساز ـ وابسته‌ساز) را مشخّص کنید. بگذار که سرخوش و سرمست به دوردست‌ها روم / و بر فراز سرم هیچ جز اختران نبینم.
12-در عبارت زیر، یک وابستهٔ پیشین بیابید و نوع آن را مشخص کنید. عینک‌ها را از میرزا سلیمان گرفت و به چشم من گذاشت و گفت: نگاه کن.
13-در کدام بخش از عبارت زیر، نقش تبعی به کار رفته است؟ نوع آن را بنویسید. از کردار خود پشیمان شدند و روی به مولانا آوردند. مولانا عذرشان را پذیرفت و فرزند خود، سلطان ولد، را به طلب شمس روانهٔ دمشق کرد.
14-در ابیات زیر، نوع صفت‌های بیانیِ مشخص‌شده را بنویسید.
- الف)فرض است فرمان بردن از حکم جلودار / گر تیغ بارد، گو ببارد، نیست دشوار
- ب)چو آن آهنین کوه آمد به دشت / همه رزمگه کوه فولاد گشت
15-در عبارت زیر، کدام ویژگی سبکی نثر کهن (به جز کوتاهی جملات) به کار رفته است؟ آن را بنویسید. کبوتران فرمان وی بکردند و دام برکندند و سر خویش گرفت.
16-هر یک از واژه‌های زیر، در گذر زمان، مشمول کدام یک از وضعیت‌های چهارگانه شده‌اند؟
- الف)برگستوان: ............
- ب)یخچال: ............
قلمرو ادبی (۵ نمره)
17-در عبارت زیر، نویسنده به کمک کدام آرایه‌های ادبی، شخصیت عباس میرزا را توصیف کرده است؟ عباس‌میرزا پیشاپیش سپاه، سوار بر اسبی کوه‌پیکر، همچون معبدی که بر فراز تپّه‌ای جلوه‌گری کند، دل از ناظران می‌برد.
18-در جدول زیر برای هر یک از موارد ستون «الف» یک آرایهٔ مناسب از ستون «ب» انتخاب کنید. (یک مورد در ستون «ب» اضافی است.) ستون «الف»:
- الف)کنار تو لنگر گرفت کشتی عشق / بیا که یاد تو آرامشی است طوفانی
- ب)از جای چو مار حلقه برجست / در حلقهٔ زلف کعبه زد دست
- پ)به عالم افسانه‌ها که آن همه پررنگ و نگار و آن همه پرآن و نرم است، راه پیدا کردم. ستون «ب»: ۱. تشخیص ـ ۲. حس‌آمیزی ـ ۳. تضاد ـ ۴. متناقض‌نما
19-در بیت زیر، شاعر با توجه به واژهٔ «چنگ»، چه آرایه‌ای پدید آورده است؟ با زمانی دیگر انداز ای که پندم می‌دهی / کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست
20-آرایهٔ درست را از داخل کمانک انتخاب کنید.
- الف)گریه کنی اگر / که آفتاب را ندیده‌ای / ستاره‌ها را هم / نمی‌بینی. (تضمین / استعاره)
- ب)روح را خاک نتواند مبدّل به غبارش سازد / زیرا هر دم به تلاش است تا که فرا رَوَد. (جناس / مجاز)
21-مفهوم کنایی عبارت‌های زیر را بنویسید.
- الف)تن در ندادن:
- ب)برگ سفر بر باره بستن:
22-در بیت زیر کدام ویژگی شعر حماسی مشهود است؟ همی برخروشید و فریاد خواند / جهان را سراسر، سوی داد خواند
23-توضیح زیر در معرفی کدام قالب ادبی است؟ «این شعر از چند بند هم‌وزن و هم‌آهنگ تشکیل شده است. هر بند، شامل چهار مصراع است؛ رواج آن از دورهٔ مشروطه بوده و تا کنون ادامه یافته است.»
24-درستی یا نادرستی موارد زیر را با توجه به نام اثر و مؤلّف آن مشخّص کنید.
- الف)ماه نو و مرغان آواره: یوهان ولفگانگ گوته (درست / نادرست)
- ب)هم صدا با حلق اسماعیل: سید حسن حسینی (درست / نادرست)
25-با توجه به آثار و مؤلّف آن‌ها، کدام گزینه درست است؟
- الف)تحفة‌الاحرار: مجد خوافی
- ب)پرنده‌ای به نام آذرباد: ریچارد باخ
- پ)جوامع الحکایات و لوامع الرّوایات: جامی
- ت)روزها: غلامحسین یوسفی
26-کتاب «عباس‌میرزا، آغازگری تنها»، اثر کدام نویسندهٔ معاصر است؟
27-برای هر یک از مصراع‌های ستون «الف»، مصراعِ دوم مناسب آن را از ستون «ب» انتخاب کنید. (یک مصراع در ستون «ب» اضافی است.) ستون «الف»:
- الف)بی‌تو می‌گویند تعطیل است کار عشقبازی
- ب)خواستم از رنجش دوری بگویم، یادم آمد ستون «ب»: ۱. عشق با آزار خویشاوندی دیرینه دارد ۲. بی‌تو حتّی مهربانی حالتی از کینه دارد ۳. عشق امّا کی خبر از شنبه و آدینه دارد
28-مصراع اوّل بیت زیر را به صورت کامل بنویسید. .................................... / که با او چنین است پیمان من
قلمرو فکری — الف) درک مطلب (۴ نمره)
29-شاعر در بیت «اگر لطفش قرین حال گردد / همه ادبارها اقبال گردد» نتیجهٔ همراهی لطفِ الهی را چه می‌داند؟
30-در عبارت زیر، مقصود از «نماز پیشین»، کدام‌یک از نمازهای پنج‌گانه است؟ «تا نزدیک نماز پیشین، از این مهمّات، فارغ شده بود.»
31-مقصود از دریای خون در هر یک از ابیات زیر چیست؟
- الف)در آن دریای خون، در قرصِ خورشید / غروب آفتاب خویشتن دید
- ب)در آن دریای خون، در دشت تاریک / به دنبال سر چنگیز می‌گشت
32-مفهوم «زبان کشیدند» در بیت زیر را بنویسید. بیچارگی ورا چو دیدند / در چاره‌گری زبان کشیدند
33-با توجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید. ابلیس با خود گفت: «هر چه دیدم، سهل بود، کار مشکل اینجاست. اگر ما را آفتی رسد از این شخص، از این موضع تواند بود و اگر حق تعالی را با این قالب، سر وکاری خواهد بود، در این موضع تواند بود.» با صدهزار اندیشه، نومید از درِ دل بازگشت. ابلیس را چون در دل آدم بار ندادند، مردود همهٔ جهان گشت.
- الف)متن بالا یادآور کدام ماجرا است؟
- ب)مقصود از واژهٔ «قالب» در این متن چیست؟
- پ)با توجه به متن بالا، چرا ابلیس از نظر همه طرد شد؟
34-مفهوم کدام گزینه با بقیه متفاوت است؟
- الف)کز عشق به غایتی رسانم / کاو ماند اگرچه من نمانم
- ب)گرچه ز شراب عشق مستم / عاشق‌تر از این کنم که هستم
- پ)پروردهٔ عشق شد سرشتم / جز عشق مباد سرنوشتم
- ت)دریاب که مبتلای عشقم / آزاد کن از بلای عشقم
35-دو بیت زیر را بخوانید و به پرسش‌ها پاسخ دهید. به روز مرگ، چو تابوت من روان باشد / گمان مبر، که مرا درد این جهان باشد برای من مگری و مگو دریغ! دریغ! / به دام دیو در افتی، دریغ آن باشد
- الف)مولانا در بیت نخست، بر کدام دیدگاه خود تاکید کرده است؟
- ب)مولانا در بیت دوم، کدام موضوع را مایهٔ افسوس و دریغ می‌داند؟
36-مقصود از عبارت مشخّص‌شده چیست؟ او گاهی در قم نزد برادرش زندگی می‌کرد، گاهی در کبوده. نمی‌دانست در کجا ریشه بدواند.
37-در شعر «ماهی در آب خاموش است / و چارپا روی خاک هیاهو می‌کند / و پرنده در آسمان آواز می‌خواند. / آدمی / امّا / خاموشی دریا / و هیاهوی خاک / و موسیقی آسمان را در خود دارد.» شاعر بر کدام ویژگی انسان تاکید کرده است؟
38-مفهوم مصراع دوم بیت زیر را از داخل کمانک انتخاب کنید. «آبی‌تر از آنیم که بی‌رنگ بمیریم / از شیشه نبودیم که با سنگ بمیریم» (شجاعت / تاب‌آوری)
39-در بیت «به خاک درت گر نیارم سجود / مکافات آن بر سرم خاک کن» شاعر در چه صورت، خود را مستحقّ مکافات الهی می‌داند؟
قلمرو فکری — ب) معنی شعر و نثر (۴ نمره): معنی ابیات یا عبارات زیر را به نثر روان و امروزی بنویسید.
40-شمس دل از قونیه برکند.
41-به زیر باره می‌نالید از درد
42-یک دَوال پوست و گوشت بگسست.
43-ریختن خون تو برای من از مُلکِ روی زمین بهتر است.
44-موش بدین سخن التفات ننمود. گفت: «ای دوست، ابتدا از بریدنِ بندِ اصحاب اَولی‌تر.»
45-جانان من برخیز تا جولان برانیم / زان جا به جولان، تا خط لبنان برانیم
46-یقین، مرد را دیده، بیننده کرد / شد و تکیه بر آفریننده کرد