آزمون نهایی فارسی و نگارش ۳ — ۲۳ تیر ۱۴۰۵
برای دیدن پاسخ هر سؤال، روی کادر «پاسخ» بزنید.
قلمرو زبانی (۳/۵ نمره) — الف) معنی واژه
1-مترادف واژهٔ «موسم» در کدام گزینه آمده است؟
- الف)تو قلب فسردهٔ زمینی
- ب)کَرَم بین و لطف خداوندگار
- ج)این فصل، فصل من و توست
- د)در عشق، کسی قدم نهد کِش جان نیست
2-واژهٔ «طاق» در کدام گزینه، به معنی «سقف خمیده و محدّب» به کار رفته است؟
- الف)طاق‌پذیر است عشق، جفت نخواهد حریف / بر نَمَط عشق اگر پای نهی طاق نه
- ب)چون ابروی معشوقان با طاق و رواق است / چون روی پَری‌رویان با رنگ و نگار است
3-معنای واژه‌های مشخص‌شده را در عبارت‌های زیر بنویسید.
- الف)«بخند؛ زیرا خندهٔ تو برای دستان من، شمشیری است آخته.»
- ب)«سودای عشق از زیرکی جهان بهتر ارزد.»
قلمرو زبانی — ب) املا
4-در میان گروه‌های املایی زیر، دو مورد نادرستی املایی وجود دارد. شکل درست آن‌ها را بنویسید. «اطراق و اقامت / غریق بحر / زاد و توشه / خندهٔ تصنّعی / سرمنزل قایی / مملکت مقرّر»
5-شکل درست املای کلمات را از داخل کمانک انتخاب کنید.
- الف)نی‌نی تو نه مشتِ روزگاری / ای کوه نی‌اَم ز گفته (خرسند / خورسند)
- ب)همینم از آفریدگار، (سپاس‌گذاری / سپاسگزاری) بس که بدین سعادتم رهنمون بُوَد.
قلمرو زبانی — ج) دستور زبان
6-نوع حذف را در عبارت زیر، مشخص کنید. «پس اوّل پایه معرفت است و دوم پایه محبّت و سیُم پایه، عشق.»
7-الگوی جملهٔ «عشق حقیقی، دل و جان را پاک می‌گرداند.» «نهاد + مفعول + ................ + فعل» است.
8-در گزینه‌های زیر، مفهوم نشانهٔ «ان» در هر دو واژه، یکسان است به‌جز ...
- الف)کاویان / بابکان
- ب)خندان / کوهان
- ج)بهاران / سحرگاهان
- د)خاوران / دیلمان
9-نوع «وابستهٔ وابسته» را در گروه اسمی «برنامهٔ کدام سفر» مشخص کنید.
10-با توجه به عبارت‌های زیر به پرسش‌ها پاسخ دهید. «یادم آمد، هان / داشتم می‌گفتم، آن شب نیز / سورتِ سرمای دی بیدادها می‌کرد. / و چه سرمایی، چه سرمایی!»
- الف)در مصراع سوم، واژه‌ای بیابید که هم‌آوای آن در زبان فارسی وجود دارد.
- ب)نوع «واو» را در مصراع آخر، مشخص کنید.
قلمرو ادبی (۲/۵ نمره) — الف) آرایه‌های ادبی
11-آرایهٔ ادبی به کار رفته در عبارت زیر چیست؟ «یکی از حضّار که کبّادهٔ شعر و ادب می‌کشید، چنان محظوظ گردیده بود که جلو رفته جبههٔ شاعر را بوسید.»
12-آرایهٔ مناسب هر یک از عبارت‌های ردیف «الف» را از ردیف «ب» انتخاب کنید. (در ردیف «ب» یک مورد اضافی است.) ردیف «ب»: ۱- تشبیه، ۲- حُسن تعلیل، ۳- تلمیح، ۴- تشخیص ردیف «الف»:
- الف)تا درد و ورم فرو نشیند / کافور بر آن ضماد کردند
- ب)دَمش چونان حدیث آشنایش گرم
- ج)صد جویبار است اینجا، در انتظار من و تو
13-کلمات قافیه در بیت «کاووس کیانی که کی‌اش نام نهادند / کی بود؟ کجا بود؟ کی‌اش نام نهادند؟» آرایهٔ ................ را ایجاد کرده‌اند.
14-در عبارت زیر، کدام کلمات باعث خلق آرایهٔ سجع شده‌اند؟ بدان که از جملهٔ نامهای حُسن یکی «جمال» است و یکی «کمال».
قلمرو ادبی — ب) شعر حفظی
15-مصراع اوّل بیت زیر را بنویسید. ................................ فدای نام تو بود و نبودم؛ میهن ای میهن!
16-کدام کلمه، بیت «ترسم تو را ببیند و ................ کِشد / یوسف، بگو که هیچ نیاید برون ز چاه» را کامل می‌کند؟
- الف)اسارت
- ب)شرمندگی
- ج)نفس
- د)اشتیاق
قلمرو ادبی — ج) تاریخ ادبیات
17-«تذکره الاولیا» اثر کیست؟
18-در کدام گزینه، نام اثر با نام نویسنده، مطابقت ندارد؟
- الف)تمهیدات (عین‌القضات همدانی)
- ب)از پاریز تا پاریس (محمّد ابراهیم باستانی پاریزی)
- ج)خوان هشتم (مهدی اخوان ثالث)
- د)دری به خانهٔ خورشید (مهرداد اَوستا)
قلمرو فکری (۴ نمره) — الف) درک مطلب
19-هر یک از مفاهیم «سکوت و رضایت عاشق / قدرت معبود / تواضع و فروتنی» با کدام بیت، تناسب دارد؟ (یک مفهوم، اضافی است.)
- الف)گر در سرت هوای وصال است، حافظا / باید که خاکِ درگه اهل هنر شوی (................)
- ب)ای مرغ سحر! عشق ز پروانه بیاموز / کان سوخته را جان شد و آواز نیامد (................)
20-در بیت زیر، مفهوم «میهن» از کدام واژه دریافت می‌شود؟ «دیروز اگر سوخت ای دوست، غم برگ و بار من و تو / امروز می‌آید از باغ، بوی بهار من و تو»
21-منظور از واژهٔ مشخص‌شده در بیت زیر چیست؟ «با شیر سپهر بسته پیمان / با اختر سعد کرده پیوند»
22-مفهوم کلّیِ بخش مشخص‌شده را بنویسید. «بوی گُلم چنان مست کرد که دامنم از دست برفت!»
23-مفهوم مشترک ضرب‌المثلِ «تیری که از شست رفته باز نمی‌گردد» با بیت زیر چیست؟ سخنِ گفته دگر باز نیاید به دهن اوّل اندیشه کند مرد که عاقل باشد
24-شاعر در بیتِ «هر آن دل را که سوزی نیست دل نیست / دل افسرده، غیر از آب و گل نیست» چه عاملی را سبب ارزشمندیِ دل می‌داند؟
قلمرو فکری — ب) معنی نظم و نثر: معنی ابیات و عبارت‌های زیر را به نثر روان بنویسید.
25-پردهٔ ناموسِ بندگان به گناهِ فاحش ندرد.
26-مهمان‌ها سخت در محظور گیر کرده بودند.
27-افسرده مباش، خوش همی‌خند
28-عشق، هر کسی را به خود راه ندهد و به همه جایی مأوا نکند.
نگارش (۱۰ نمره) — بازشناسی (۱ نمره)
29-بند زیر با چه «زاویهٔ دید» و «آغاز مناسبی» نوشته شده است؟ «ظهر بود؛ آفتاب را درست وسط آسمان شهر، میخکوب کرده بودند. گویا گرمای بیش از حدّ تحمّل، او را هم مثل من سست و بی‌رمق کرده بود. دیرم شده بود. باید هرچه زودتر می‌رفتم.»
- الف)زاویهٔ دید:
- ب)شروع بر اساس:
30-با توجه به ترتیب اجزای مقالهٔ تحقیقی، جاهای خالی را پر کنید. عنوان، نام نویسنده یا نویسندگان، ................، کلیدواژه‌ها، ................، بدنهٔ اصلی، بحث و نتیجه‌گیری، فهرست منابع
نگارش — سازه‌های نوشتاری (۳ نمره)
31-یکی از ضرب‌المثل‌های زیر را انتخاب کنید و آن را گسترش دهید.
- الف)آفتاب پشت ابر نمی‌ماند.
- ب)عالِم‌شدن چه آسان، آدم‌شدن چه مشکل!
32-شعر زیر را بخوانید و برداشتِ خود را از آن بنویسید. عشق، شوری در نهادِ ما نهاد / جان ما در بوتهٔ سودا نهاد گفت‌وگویی در زبان ما فکند / جست‌وجویی در درون ما نهاد دم‌به‌دم در هر لباسی رخ نمود / لحظه‌لحظه جای دیگر پا نهاد
نگارش — آفرینش متن (۶ نمره)
33-یکی از دو موضوع زیر را انتخاب کنید و در مورد آن متنی بنویسید. (با رعایت اصول خوش‌آغازی، پرورش موضوع و خوش‌فرجامی؛ رعایت املا و نشانه‌های نگارشی)
- الف)نثر ادبی دربارهٔ «صبحِ ساحل»
- ب)نامهای خطاب به یکی از اعضای خانوادهٔ خود