
ستایش: با نور خود آشناییام ده
| کلمه | معنی |
|---|---|
| سفینه | کشتی |
| کفایت | بسندگی، کافی بودن، شایستگی |
| مونس | همدم، اُنسگرفته |
واژهنامه
بیت ۱
معنی
ای خدایی که نام تو بهترین نام برای شروع هر کاری است. هرگز بدون نام تو کتابی را باز نمیکنم. (آغاز هر کار با نام خدا)
لغت
نامه: کتاب، نوشته
بیت ۲
معنی
ای خدایی که یاد تو همدم جان من است، فقط نام تو را بر زبان میآورم. (یاد خدا آرامشبخشِ روح)
لغت
مونس: همدم، اُنسگرفته
بیت ۳
معنی
ای خداییکه مشکلگشای همهٔ موجودات هستی، نام تو مانند کلیدی است که تمام موانع و سختیها را برطرف میکند. (خداوند، حلّال مشکلات)
لغت
کارگشا: آنکه مشکل کسی را برطرف میکند، مشکلگشا، چارهجو
بیت ۴
معنی
مالک و صاحب، تو هستی؛ دیگران غلام و بندهٔ تو هستند. تنها تو پادشاه هستی و دیگران جایگاهی ندارند. (خداوند، حاکم مطلق)
بیت ۵
معنی
ثروت تو با بخشش کم نمیشود و هیچکس مانند تو ثروتش را بزرگوارانه بخشش نمیکند. (بخشندگیِ بیپایان خدا)
لغت
بذل: بخشش / کَرَم: بخشش، جوانمردی
بیت ۶
معنی
هم حکایت و سخن آشکارنشده را میدانی و هم از مطالب نوشتهنشده آگاه هستی. (خداوند، آگاه به همهٔ امور غیب)
لغت
نانموده: آشکارنشده، ظاهرنشده / دانی و خوانی: میدانی و میخوانی
بیت ۷
معنی
ای خدایی که شایستگی عقل من از توست. تلاش و حرکت از من و راهنمایی و هدایت از توست. (تلاش از انسان و هدایت از خدا)
لغت
کفایت: بسندگی، کافی بودن، شایستگی / جُستن: خواستن، طلب کردن
بیت ۸
معنی
پیش از آنکه وجود من در دریای گناهان از بین برود، لطف و بخشش خود را شامل حال ما کن و مرا یاری کن. (درخواست کمک خداوند)
لغت
سفینه: کشتی / دریاب: نجاتم بده، به فریادم برس
آرایه
دست کسی را گرفتن: کنایه از کمک کردن، یاری کردن
بیت ۹
معنی
خداوندا، تو با لطف و توجه خود مرا به آن جایگاهی برسان که خودت میخواهی. (طلب عنایت الهی)
لغت
عنایت: توجه، اعتنا، لطف
بیت ۱۰
معنی
خدایا مرا از تاریکیهای جهل و نادانی نجات بده و با نور معرفت خود آشنا کن. (طلب آگاهی و معرفت)
لغت
ظلمت: تاریکی، سیاهی
آرایه
نور و ظلمت: تضاد
مونس و همدم ـ بهترین سرآغاز ـ سلطان تویی ـ بذل و بخشش ـ قِصّهٔ نانموده ـ جُستن ز من ـ هدایت از تو ـ غرق شدن ـ سفینه و کشتی ـ عنایت الهی ـ ظلمت و تاریکی ـ رهاییام دِه
گروههای مهمّ املایی
در زبان فارسی کلمهای اهمّیت املایی بیشتری دارد که یک یا چند حرف از حروف ششگانهٔ زیر در آن باشد:
| ذ، ز، ض، ظ | ث، س، ص | ء، ع | ت، ط | ح، ه | غ، ق |
|---|---|---|---|---|---|
| بذل، زبان، ضایع، ظلمت | اثر، سفینه، خاصّه | سرآغاز، عنایت | تیمار، سلطان | محال، خواهی | غلام، قِصّه |
نکتهٔ ۱: حروف ششگانهٔ مهمّ املایی
فعلهایی که با «همزه» آغاز میشوند، اگر «بِـ، نـَ، مـ» بگیرند ← «همزه» به «یـ» تبدیل میشود:
| درست | نادرست | |
|---|---|---|
| بـ + افکن ← | بیفکن | بیافکن |
| نـ + افتد ← | نیفتد | نیافتد |
| مـ + انداز ← | مینداز | میانداز |
| مـ + آزار ← | میازار | مآزار |
نکتهٔ ۲: فعلهای آغازشده با «همزه»
کلمهای که پایان آن «ه» غیرملفوظ باشد، اگر «ان» یا «ی» بگیرد ← «ه» به «گ» تبدیل میشود:
| درست | نادرست | |
|---|---|---|
| بنده + ان ← | بندگان | بندهگان |
| گرسنه + ان ← | گرسنگان | گرسنهگان |
| سازنده + ی ← | سازندگی | سازندهگی |
| تشنه + ی ← | تشنگی | تشنهگی |
نکتهٔ ۳: تبدیل «ه» غیرملفوظ به «گ»
1-معنای واژههای مشخصشده را بنویسید.
- الف)ای یاد تو مونس روانم
- ب)ای عقل مرا کفایت از تو
- ج)تا غرق نشد سفینه در آب
2-املای درست را از داخل کمانک انتخاب کنید.
- الف)گنج تو به (بذل / بزل) کم نیاید
- ب)(ساحب / صاحب) تویی، آن دگر غلاماند
- ج)تا غرق نشد (صفینه / سفینه) در آب
- د)آنجا قدمم رسان که (خواهی / خاهی)
3-در هریک از موارد زیر غلط املایی را مشخص کنید و شکل صحیح آن را بنویسید.
- الف)هم تو به انایت الهی
- ب)جُستن ز من و حدایت از تو
4-کاربرد آرایهٔ دادهشده را در ابیات زیر نشان دهید.
- الف)ای کارگشای هرچه هستند / نام تو کلید هرچه بستند (تشبیه)
- ب)از ظلمت خود رهاییام ده / با نور خود آشناییام ده (تضاد)
5-مفهوم کنایهٔ مشخصشده را بنویسید. تا غرق نشد سفینه در آب / رحمت کن و دست گیر و دریاب
6-با توجه به بیت زیر به سؤالات پاسخ دهید. از ظلمت خود رهاییام ده / با نور خود آشناییام ده
- الف)منظور از «خود» در مصراع اول و دوم کیست؟
- ب)منظور شاعر از «ظلمت» چیست؟